Deur klemt? Zo los je het op zonder timmerman

Als een deur klemt, ligt de oorzaak bijna altijd bij een van drie dingen: een scharnier dat is gaan zakken, hout dat door vocht is uitgezet, of een vloer die hoger is geworden. Weet je welke van de drie het is? Dan weet je meteen of je een schroevendraaier pakt of een schaaf. Scheelt een hoop geduw.

Een deur hoort rondom zo’n 3 millimeter speling te hebben, en onderaan 5 tot 10 millimeter boven je vloerafwerking. Verdwijnt die speling ergens, dan gaat het schuren. Hieronder loop ik alle plekken langs waar het misgaat, met de ingreep die daarbij hoort en de maten die je aanhoudt. Geen vakman nodig, echt niet.

Deur klemt: waar zit het probleem precies?

Zoek eerst de contactplek, voordat je ook maar iets losdraait. Schuif een vel printpapier van 0,1 millimeter rond de hele naad tussen deur en kozijn, met de deur half open. Waar dat papier blijft steken, daar raakt het hout elkaar. Vaak zie je het trouwens ook gewoon: een glimmend geschuurde plek, of een kaal streepje waar de lak vanaf is.

En je gereedschap? Dat valt reuze mee. Een schroevendraaier PZ2, schroeven van 4,5 bij 50 millimeter, een stuk stevig karton, een blokschaaf of schuurblok, schuurpapier korrel 80 en 180, een potlood en een kwastje grondverf. Meer heb je voor negen van de tien klemmende deuren niet nodig.

Deur klemt bij scharnieren: eerst stellen, dan schaven

Klemt je deur bij de scharnieren, draai dan eerst alle schroeven na. Gewoon allemaal, van boven naar beneden. In verreweg de meeste gevallen is dat de hele reparatie en ben je in twee minuten klaar. Zonde om meteen naar de schaaf te grijpen.

Pak de deur bij de kruk en til hem 2 centimeter op. Beweegt het bovenste scharnier mee in het kozijn? Dan zijn de schroeven losgetrokken uit het hout. Vervang ze door schroeven van 4,5 bij 50 millimeter of langer, zodat ze dwars door het kozijnhout heen in de muurstijl grijpen. Aandraaien tot het scharnierblad plat ligt, en geen slag verder.

Draait een schroef eindeloos rond in een uitgesleten gat? Lijm er een houten tandenstoker of een reepje beukenhout in met houtlijm, laat het een uurtje drogen, snijd het gelijk af en schroef opnieuw. Zo’n simpel trucje, en het houdt jaren.

Hangt je deur daarna nog steeds scheef, dan ga je hem verzetten met vulplaatjes. Draai het scharnierblad los, leg een reepje karton van 0,5 tot 1 millimeter erachter en schroef terug. Een vulplaatje duwt de deur op die hoogte juist van de scharnierstijl af, dus de kier aan de slotzijde wordt daar kleiner en aan de scharnierzijde groter. Zet er een potloodstreepje bij de nauwste plek, leg er een plaatje in en kijk daarna opnieuw. Werk in stapjes van 0,5 millimeter en test na elke stap even. Rustig aan wint het hier van kracht.

Deur klemt onderaan: de vloer of de deur zelf?

Klemt je deur onderaan, dan is de vloer meestal de boosdoener en niet de deur. Laminaat met ondervloer bouwt al snel 9 tot 12 millimeter op, en bij houten vloeren met een dikke plank kom je zomaar nog hoger uit. Precies die millimeters waren je speling. Weg speling, hallo schurend geluid.

Meet met een duimstok het verschil tussen de onderkant van de deur en de vloer, aan allebei de kanten. Scheelt dat meer dan 3 millimeter? Dan ligt je vloer niet waterpas of hangt de deur scheef, dus controleer eerst de scharnieren. Is het verschil overal gelijk, dan mag de onderkant er inderdaad af.

Neem de deur uit de scharnieren, leg hem plat op twee schragen en zet een rechte lijn met potlood en waterpas. Zagen doe je met een cirkelzaag langs een geleidelat, of je schaaft de laatste millimeters weg. Let op bij vlakke deuren met een honingraatkern: haal daar maximaal 10 millimeter af, anders zaag je zo door het massieve randhout heen en houd je karton over.

Wat veel mensen vergeten: dat verse vlak is kaal hout, en kaal hout zuigt vocht op als een spons. Grond het en geef het twee lagen lak, dezelfde routine die je aanhoudt om vocht buiten de vezel te houden. Sla je die stap over, dan staat je deur volgende zomer gewoon weer klem.

Deur klemt zijkant: het slotvlak schuurt

Klemt je deur aan de zijkant, kijk dan als eerste naar het slotvlak: die smalle kant waar je kruk zit. Daar hoort 2 tot 3 millimeter speling te zitten. Die kant maakt de grootste beweging en vangt de meeste klappen op, dus logisch dat het daar begint.

Ga met een potlood langs de rand en kijk waar de lak is weggesleten. Zit die schuurplek precies rond de sluitplaat? Dan is je slot het probleem en niet je deur: draai de sluitplaat los, verplaats hem 1 tot 2 millimeter en vijl de sponning iets ruimer. Loopt de plek over de volle hoogte, dan is de deur of het kozijn echt uitgezet.

Schaven doe je pas als stellen niets oplevert. Neem hooguit 2 millimeter weg, altijd aan de slotzijde en nooit aan de scharnierzijde. Daar zitten namelijk de uitsparingen keurig op maat gefreesd, en die krijg je nooit meer terug.

Deur klemt door warmte: hout dat uitzet

Als een deur klemt door warmte, is het eigenlijk niet de warmte maar de luchtvochtigheid die eronder zit. Hout zet nauwelijks uit in de lengte, maar wel degelijk in de breedte, dwars op de nerf mee met het vocht dat het opneemt.

Bij een binnendeur van 88 centimeter blijft dat beperkt tot ongeveer 1 tot 2 millimeter tussen een droge winterdag rond 35 procent luchtvochtigheid en een zwoele zomerdag rond 70 procent, want de stijlen van een deur zijn smal en het vulmateriaal ertussen werkt nauwelijks mee. Dat is precies genoeg om je hele speling op te eten. Geen kromme deur, gewoon natuurkunde.

• Houd de luchtvochtigheid binnen tussen 45 en 60 procent, dan blijft de beweging klein.
• Ventileer op droge dagen flink en houd het op benauwde zomerdagen juist beperkt.
• Lak alle zes de vlakken van je deur, ook de bovenkant. Daar sluipt het vocht binnen.
• Schaaf nooit in augustus. Een deur die je in de zomer krap maakt, rammelt in januari.

Deur klemt in winter: vocht en een verzakt kozijn

Een deur die in winter klemt terwijl hij in juli prima liep, wijst op iets heel anders dan uitzetting. In een koud huis daalt de luchtvochtigheid juist, dus krimpt het hout. Dan blijft er eigenlijk maar één verklaring over: je kozijn of je muur beweegt.

Leg een waterpas van 60 centimeter tegen de scharnierstijl en tegen de dorpel. Staat die stijl meer dan 2 millimeter uit het lood, dan heb je te maken met zetting of met vocht in de aansluiting. Bij een buitendeur speelt de tochtstrip ook nog mee, want rubber wordt stug onder de 5 graden en duwt een deur die al krap zit verder klem.

Loopt het scheefstaan door tot in het metselwerk, of zie je een scheur boven het kozijn? Dan heb je geen deurprobleem meer maar een constructieprobleem, en dat hoort thuis bij het rustig nalopen van je woning veiliger maken. Een voordeur die je met je schouder open moet beuken, sluit namelijk ook niet meer fatsoenlijk.

Hoeveel millimeter mag je van een deur afschaven?

Maximaal 2 millimeter aan de slotzijde en maximaal 10 millimeter aan de onderkant. Ga je daaroverheen, dan raak je bij vlakke deuren het massieve randhout kwijt en heeft je deur letterlijk geen houvast meer voor het slot.

1. Neem de deur uit de scharnieren en leg hem plat. In het kozijn werken geeft nooit een rechte kant.
2. Teken de weg te halen strook af met potlood, langs een rechte lat.
3. Schaaf met de nerf mee, dus in de lengterichting van de deur, in dunne halen van zo’n 0,2 millimeter.
4. Schaaf kopse kanten altijd van buiten naar het midden, anders scheurt de hoek uit.
5. Schuur na met korrel 80 en dan 180, altijd in de richting van de nerf en nooit dwars erop.
6. Grond het kale hout en lak het twee keer, met zo’n 4 uur droogtijd tussen de lagen.

Diezelfde volgorde van schuren, gronden en lakken gebruik je trouwens bij meubels renoveren en opknappen, alleen ga je daar nog fijner na met korrel 240. Voor een deur is 180 ruim voldoende, want je kijkt er van een meter afstand tegenaan.

Pak dus altijd eerst je schroevendraaier voordat je de schaaf tevoorschijn haalt. Nog meer klusuitleg staat in de rubriek klussen. Draai dat bovenste scharnier vanavond even aan en luister of het geschuur weg is. Zo’n klein klusje, zo’n groot verschil!