Soms zeg je iets, en heb je niet door dat je geschiedenis schrijft. Dat is precies wat Johan Cruijff deed toen hij, ergens eind jaren ’80, tijdens een persmoment in Barcelona zei: “Uno momento dado”. Eigenlijk gewoon een kromme vertaling van “op een gegeven moment”. Maar het sloeg aan. Big time.
Uno momento dado
Wat betekent “uno momento dado”?
Cruijff bedoelde iets simpels: “op een gegeven moment”. Maar in zijn hoofd vertaalde hij het letterlijk uit het Nederlands. In plaats van het correcte “en uno momento determinado”, zei hij “en uno momento dado”.
En dat is precies waar het leuk wordt: wat begon als een taalfout, groeide uit tot een gevleugelde uitdrukking. Inmiddels zeggen Spanjaarden het zonder blikken of blozen, alsof het altijd al zo hoorde.
Waar en wanneer is dit ontstaan?
We schrijven 1988. Cruijff is net trainer geworden van FC Barcelona. Tijdens een persconferentie laat hij de zin vallen: “en uno momento dado…” En hop, daar ging het.
Er werd gegniffeld, maar ook goed geluisterd. Want ja, Cruijff had nou eenmaal een soort magische invloed. Zeg je iets met genoeg zelfvertrouwen, dan gaat het vanzelf klinken alsof het klopt.
Waarom werd het zo’n ding?
Nou, drie redenen als je het ons vraagt:
- Het klonk typisch Cruijff. Je herkende z’n manier van praten meteen.
- Hij wás Cruijff. Dus wat hij zei, werd sowieso opgepikt.
- Het voelde logisch. Ondanks dat het fout was, snapte iedereen precies wat hij bedoelde.
De Spaanse krant El País schreef er zelfs een artikel over. En niet als grapje, nee, bloedserieus. Ze noemden het een verfrissende kijk op de Spaanse taal.
Wat betekent “dado” eigenlijk?
“Dado” betekent letterlijk “gegeven”, net als in het Nederlands. Dus het had iets dubbels: niet alleen “een moment dat zich voordoet”, maar ook iets wat je “gegeven” wordt. Klinkt filosofisch hè? Dat vond Cruijff vast ook haha.
Werd het écht een Spaans ding?
O ja. Inmiddels hoor je “Uno momento dado” in de dagelijkse gesprekken, boeken, columns… het zit overal in verwerkt. Jongeren gebruiken het zonder ook maar een idee te hebben dat het ooit “fout” was. Zo zie je hoe ver de invloed van Johan Cruijff rijkt.
En weet je wat het helemaal afmaakt? In 2004 werd er een documentaire naar genoemd: “En uno momento dado.” Compleet met Cruijff, Barça, en alles wat zijn invloed op de Catalaanse cultuur zo uniek maakt. Deze docu is zeker de moeite waard wat mij betreft!
Even de highlights op een rij
- De uitdrukking is: “en uno momento dado”
- Bedacht (onbedoeld) door Johan Cruijff in 1988
- Letterlijke vertaling van “op een gegeven moment”
- Grammaticaal niet correct, maar inmiddels volledig ingeburgerd
- Titel van een documentaire uit 2004
- Voor altijd verbonden aan Cruijffs erfenis in Spanje
Waarom past dit zó goed bij Cruijff?
Omdat het precies is wie hij was. Iemand die de regels prima kende, maar ze liever op z’n eigen manier toepaste. Hij zei wat hij dacht, vaak in halve zinnen of met rare wendingen, maar je begreep ‘m wél. Meestal dan.
Net als bij:
- “Je moet schieten, anders kun je niet scoren.”
- “Voetbal is simpel. Maar simpel voetballen is het moeilijkste wat er is.”
En dus ook: “Uno momento dado.” Een kleine verspreking met grote impact. Tenminste ik denk dat het een verspreking was, bij Cruijff weet je het tenslotte nooit zeker.
De documentaire
En ja je leest het goed, de uitspraak kreeg zelfs een eigen documentaire. In 2004 verscheen de docu “En un momento dado”, waarin je Cruijff volgt in zijn Barça-tijdperk, maar dan ingezoomd op de taal, cultuur en identiteit van Cruijff. Geen standaard voetbal hoogtepunten docu dus, maar eentje die echt gaat over de persoon Johan Cruijff. Interviews, archiefbeelden, anekdotes, het zit er allemaal in. Het laat zien hoe één man, met één zin, een hele generatie kan raken en beïnvloeden.
Bekijk hieronder de trailer:
Wat leren we hiervan?
Taal hoeft niet perfect te zijn om te blijven hangen. Soms is het juist die imperfectie die het menselijk maakt. En memorabel. Cruijff had gevoel voor timing, voor woorden, voor invloed. Hij kon met drie woorden meer zeggen dan sommige trainers met een heel boekwerk.
Dus als je ooit in Spanje bent en iemand zegt het achteloos in een gesprek… glimlach dan even. Want jij weet nu: dat was van Johan.
